Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, bağ eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimlehandan bir nazım biçimidir. ırlamakler temel murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki murabbaklere (üçlük veya ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

ırlamaknün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Doğrusu hece adetsı itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin balaban çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde folkın dünyalıkı olurlar ve folkın her kesimine seslenme fail artistlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. ırlamakler çoğu kere, bir doğa fenomenı evet da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yan adlarının, ayrıca mevzuların da değiştiği görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak eforleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü koşukler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine meydan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise çoğunlukla mandepsi havaları yan alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde hizmetlenen konulara bakılırsa de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Huy koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Tören koşukleri
İş koşukleri
Katlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Düzen koşukleri
Tab ve efsanevi koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri