Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişik eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Koşukler asıl kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece sayısı bakımından bir sınırlama olmaz.

Koşuklerin kebir çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde ahaliın varlıkı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme eden sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. Koşukler çoğu defa, bir doğa hikâyeı ya da bir kahramanlık alınsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yer adlarının, hatta konuların de değişmiş olduğu görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak zorluklaleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü koşukler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine meydan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseriyetle olta havaları yer allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün tarz adı verilmektedir.

Türklerde işlemlenen konulara için de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına için koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Seremoni koşukleri
İş koşukleri
Karşıtlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Entrika koşukleri
Huy ve efsanevi koşukleri
Efe ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve ateşklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri