Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişki eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Türküler ana flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Türkülerin kocaman çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde kamuın orospuı olurlar ve kamuın her kesimine seslenme fail sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Türküler çoğu öğün, bir tabiat fenomenı ya da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, önem adlarının, ayrıca mevzuların dahi değiştiği görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak meşakkatlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü yırler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine saha uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise genellikle sahne havaları önem alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste tarz adı verilmektedir.

Türklerde medarımaişetlenen konulara için de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına için yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askeriye yırleri
Seremoni yırleri
İş yırleri
Huzurlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Desise yırleri
Zevk ve hayvan yırleri
Zeybek ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri