Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve giderek anonimleşen bir nazım biçimidir. Türküler ana kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece skorsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Türkülerin kocaman çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde ahaliın malı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Türküler çoğu kez, bir natür hikâyeı ya da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mevki adlarının, ayrıca mevzuların de değişmiş olduğu görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak meşakkatlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü türküler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine düz uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise umumiyetle piyes havaları mevki alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay ortam adı verilmektedir.

Türklerde işlemlenen konulara bakılırsa de sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Natür türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askeriye türküleri
Seremoni türküleri
İş türküleri
Huzurlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Entrika türküleri
Mizaç ve efsanevi türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri